സഹ്യപർവ്വതങ്ങളുടെ മടിത്തട്ടിലുള്ള ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശമാണ് പത്തനംതിട്ട. 'പത്തനം', 'തിട്ട' എന്നീ രണ്ട് നാമങ്ങളുടെ സംയോജനമാണ് പത്തനംതിട്ട എന്ന പേര്. നദീതീരത്തുള്ള വീടുകളുടെ ഒരു നിര എന്നാണ് ഇതിനർത്ഥം. 1982 നവംബർ 1 ന് കൊല്ലം ജില്ലയെ വിഭജിച്ചാണ് പത്തനംതിട്ട ജില്ല രൂപീകരിച്ചത്. പന്തളം രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രദേശമാണ് പത്തനംതിട്ട. കൊല്ലം, ആലപ്പുഴ, കോട്ടയം, ഇടുക്കി ജില്ലകൾ പത്തനംതിട്ട ജില്ലയെ പങ്കിടുന്നു. കിഴക്ക് തമിഴ്‌നാടുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നതും വനഭൂമിയുള്ളതുമായ ഈ ജില്ല വനഭൂമിയുടെ പകുതിയിലധികവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു